Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nı (COP31) yerinde takip eden Bitki Bazlı Gıdalar Derneği (BİTKİDEN) Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Akdağ, iklim yatırımlarında gıda sistemlerinin dönüşümüne daha fazla kaynak ayrılması çağrısında bulundu. Boston Consulting Group’un (BCG) 2024 yılında yayımladığı makaleye göre alternatif protein yatırımları, sermaye başına sera gazı emisyonu azaltım potansiyeli açısından hafif kara taşımacılığına yönelik yatırımların dört katı etki sağlayabiliyor. Akdağ, Türkiye’nin bitkisel üretim potansiyelinin yenilikçi gıda teknolojileriyle ekonomik katma değere dönüştürülmesi gerektiğini vurguladı.
Antalya’da 9 Kasım’da başlayan COP31’in ilk iki gününde gıda güvenliği, iklime dayanıklı tarım, enerji dönüşümü ve kaynak verimliliği gibi başlıklar gündeme geldi. Konferansı yerinde takip eden BİTKİDEN Yönetim Kurulu Başkanı Ebru Akdağ, enerji ve ulaştırma sektörlerindeki dönüşümün yanı sıra gıda sistemlerinin de iklim politikalarının önemli bir parçası olması gerektiğini belirtti.
Gıda sistemleri iklim krizinin hem mağduru hem de faili
Gıda sistemlerinin iklim değişikliğinden doğrudan etkilendiğini ancak aynı zamanda sera gazı emisyonları ve doğal kaynak kullanımı yoluyla iklim değişikliğine katkıda bulunduğunu belirten Akdağ, “İklim değişikliği kuraklık, aşırı hava olayları ve verim kayıplarıyla gıda üretimini tehdit ediyor. Ancak gıda sistemleri de bu krizin nedenlerinden biri. Dolayısıyla gıdanın yalnızca iklim değişikliğine uyumunu değil, iklim değişikliğini azaltmadaki rolünü de konuşmalıyız. Artık hedeflerden somut yatırımlara geçmemiz gerekiyor.” dedi.
Elektrifikasyon kadar protein dönüşümünü de konuşmalıyız
COP31’in ikinci gününde enerji ve ulaştırma dönüşümü öne çıkarken Akdağ, iklim finansmanında yatırımların sağlayabileceği emisyon azaltımının da dikkate alınması gerektiğini vurguladı.
BCG’nin 2024 tarihli What the Alternative Protein Industry Can Learn from EV Companies başlıklı makalesinde, alternatif protein yatırımlarının yatırılan sermaye başına sağlayabileceği karbondioksit eşdeğeri (CO₂e) emisyon tasarrufunun hafif kara taşımacılığına yönelik yatırımların dört katına ulaşabildiği belirtiliyor. Bu karşılaştırma, alternatif proteinlerin iklim yatırımları açısından taşıdığı potansiyele dikkat çekiyor.
Akdağ, “Elektrikli araçlara ve temiz enerjiye yatırım yaparken protein dönüşümünün potansiyelini gözden kaçırmamalıyız. İklim yatırımlarının başarısını yalnızca ayrılan kaynaklarla değil, bu kaynakların sağlayabileceği emisyon azaltımıyla da değerlendirmeliyiz. Alternatif proteinlerin sunduğu fırsatları değerlendirmek için Ar-Ge çalışmalarını, pilot üretim altyapısını ve yenilikçi gıda girişimlerini desteklememiz gerekiyor.” ifadelerini kullandı.
Türkiye’nin bitkisel zenginliği hammaddeyle sınırlı kalmamalı
Türkiye’nin baklagiller, tahıllar ve yağlı tohumlar açısından önemli bir üretim potansiyeline sahip olduğunu belirten Akdağ, bu kaynakların yenilikçi gıda teknolojileriyle değerlendirilmesinin yeni ekonomik fırsatlar yaratabileceğini ifade etti.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Ekim 2026’da yayımladığı Bitkisel Üretim 2. Tahmini verilerine göre, 2026 yılında nohut üretiminin 525 bin ton, kırmızı mercimek üretiminin ise 368,6 bin ton olması bekleniyor. Bu veriler, Türkiye’nin alternatif protein üretim kapasitesini doğrudan göstermese de değerlendirilebilecek yerli bitkisel hammaddelere işaret ediyor.
Akdağ, “Türkiye’nin bitkisel zenginliği yalnızca tarımsal üretim avantajı değil, yeni nesil gıda sanayisi için stratejik bir fırsat. Bu kaynakları bilim, teknoloji ve inovasyonla yüksek katma değerli ürünlere dönüştürmeliyiz. Baklagillerden elde edilen protein bileşenleri, fonksiyonel içerikler ve yenilikçi bitki bazlı gıdalar bu dönüşümün somut örnekleri olabilir.” dedi.
Gıdanın geleceği, bugünün yatırım kararlarıyla şekillenecek
Bitki bazlı gıdaların gelişmesinin mevcut gıda seçeneklerinin ortadan kaldırılması anlamına gelmediğini belirten Akdağ, hedefin gıda çeşitliliğini artırmak, kaynakları daha verimli kullanmak ve farklı tüketici ihtiyaçlarına yanıt verebilen üretim modellerini geliştirmek olduğunu ifade etti.
BİTKİDEN’in iklim finansmanı ve yeşil dönüşüm programlarında gıda sistemlerine daha fazla öncelik verilmesi çağrısını yineleyen Akdağ, alternatif protein teknolojilerine yönelik Ar-Ge desteklerinin artırılması, pilot üretim altyapısının geliştirilmesi ve yenilikçi girişimlerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması gerektiğini vurguladı.
Akdağ, sözlerini şöyle tamamladı: “İklim dönüşümünü yalnızca enerji ve ulaşımla sınırlı görürsek önemli bir fırsatı kaçırırız. Gıda sistemleri de bu dönüşümün merkezinde yer almalı. Türkiye’nin bitkisel zenginliğini bilim ve teknolojiyle buluşturmak hem iklim hedeflerimize katkı sağlayabilir hem de gıda sanayimiz için yeni bir rekabet alanı yaratabilir. Geleceğin gıda sistemlerini, bugün yapacağımız yatırımlarla şekillendireceğiz.”
